Σκληρή κριτική από την πρόεδρο του συνδέσμου ελληνοτουρκικής φιλίας Χρυσούλα Γαβριηλίδου: «Σουλτάνος ο δήμαρχος»
του Γιώργου Ροδάκογλου
Η πρόσφατη απόφαση της δημοτικής αρχής να καταργήσει τις Αντιδημαρχίες Πολιτισμού και Τουρισμού στα Γιαννιτσά, σε μια πόλη με τόσο βαριά ιστορική κληρονομιά, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και προβληματισμό στους ανθρώπους που επιμένουν για την ανάδειξη του τόπου. Σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία, ο Ιστορικός Σύλλογος Αρσούς- Gülpınar / Σύνδεσμος Ελληνοτουρκικής Φιλίας -ένας φορέας που γεννήθηκε πριν από τρία χρόνια με την προσωπική ώθηση και ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου- παρεμβαίνει με μια αποκαλυπτική συνέντευξη. Στην παρέμβασή της, η Πρόεδρος του Συλλόγου, Χρυσούλα Γαβριηλίδου,
κάνει λόγο για μια δημοτική αρχή που λειτουργεί συγκεντρωτικά, με έναν Δήμαρχο που συμπεριφέρεται ως «Σουλτάνος» και δημοτικούς συμβούλους που παραμένουν με «σκυμμένο το κεφάλι». Καυτηριάζει την προκλητική αδιαφορία του Δήμου απέναντι στη δωρεά έργου της διακεκριμένης γλύπτριας Αργυρός Καρύμπακα Νεγρεπόντη και κάνει λόγο για πλήρη ανυπαρξία στρατηγικού σχεδιασμού. Σημειώνει επίσης ότι έχει καταφέρει με προσωπική εργασία να φέρει στα Γιαννιτσά, 15 λεωφορεία με Τούρκους τουρίστες τους οποίους ξενάγησε η ίδια, σε όλα τα μνημεία της πόλης ενώ κρίνει ως «βάρος» την άρνηση του Στάθη Φουντουκίδη, στην επιθυμία του δημάρχου Κωνσταντινούπολης να επισκεφθεί τα Γιαννιτσά την ώρα που το Υπουργείο Πολιτισμού αναδεικνύει την ταυτότητα της πόλης. Επιπλέον θεωρεί επιτακτική ανάγκη την επανασύσταση της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Τουρισμού και σημειώνει λέγοντας: «Μόνος του δεν μπορεί να τα κάνει όλα». Τέλος μιλάει για έναν ιδιότυπο «σκοταδισμό» που έχει υιοθετήσει ο Δήμος απέναντι στην ιστορική ταυτότητα της πόλης «γκρεμίζοντας» τις γέφυρες του Συλλόγου που κατάφερε να ανασύρει μνήμες από την Άρσο (Gülpınar) της Ανατολικής Θράκης.
Ποιο κενό ήρθε να καλύψει στην πόλη των Γιαννιτσών ο Ιστορικός Σύλλογος Αρσούς -Σύνδεσμος Ελληνοτουρκικής Φιλίας;
«Ήρθε να καλύψει την ανάγκη αναγνώρισης ότι και στα Γιαννιτσά υπάρχουν Αρσιανοί της Ανατολικής Θράκης και ότι η νέα γενιά θα συνεχίσει να αποτελεί τον κρίκο μιας αλυσίδας που συνδέει το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον. Αν σπάσει αυτός ο κρίκος, τότε διακόπτεται η ιστορική συνέχεια και η πολιτισμική συνοχή. Έτσι και εμείς οι νεότεροι ιδρύσαμε τον «Ιστορικό Σύλλογο Αρσού - Gülpınar / Σύνδεσμος Ελληνοτουρκικής Φιλίας», για να συνεχίσουμε τα δρώμενα των προγόνων μας και την ιστορία της Αρσούς. Σήμερα με τα 167 ενεργά μέλη μας θέλουμε να αναδείξουμε την ιστορία των πάτριων εδαφών που οι πρόγονοί μας άφησαν πίσω τους ως ανταλλάξιμοι σε καιρό ειρήνης, μεταφέροντάς την στη νέα τους πατρίδα για να τη μάθουν οι νεότεροι».
Σκοποί του συλλόγου μας είναι η έρευνα, η μελέτη και η προβολή του εθνολογικού, ιστορικού και λαογραφικού υλικού της Μητρόπολης Μετρών και Αθύρων, στην οποία υπάγονται η Ανάρσα, η Αρετσού και η Άρσος (σημερινό Gülpınar), καθώς και των γύρω περιοχών. Στόχος μας είναι η διάσωση των ηθών, των εθίμων και των παραδόσεων του Ελληνισμού της περιοχής — κάτι που έμαθα αναζητώντας προσωπικά τις ρίζες μας, καθώς οι οικογένειές μας μας έλεγαν λίγα πράγματα».
Πιστεύετε ότι ο πολιτισμός και ο τουρισμός μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα φιλίας ανάμεσα σε δύο λαούς με δύσκολη ιστορική μνήμη;
«Το πιστεύουμε ακράδαντα. Αγωνιζόμαστε για μια ειλικρινή σχέση αδελφικής φιλίας των λαών, μακριά από πολιτικές σκοπιμότητες, γιατί είμαστε Έλληνες πολίτες με ίσα δικαιώματα και με ιστορία που δίδαξε πολιτισμό. Το έχουμε αποδείξει από το 2019 που ιδρύσαμε τον σύλλογό μας (παρά τα εμπόδια και τους κατατρεγμούς που δεχόμαστε). Έχουμε προσωπική επαφή από το 2015, όταν ως εκδρομείς, μαζί με τον Παναγιώτατο Πατριάρχη μας κ.κ. Βαρθολομαίο, επισκεφθήκαμε την Άρσο-Gülpınar. Μπροστά στην κρήνη του 17ου αιώνα τελέσαμε τρισάγιο για τους νεκρούς μας που έμειναν εκεί. Μας υποδέχθηκαν στο δημαρχείο και μας ξενάγησαν στο χωριό μας· παρευρίσκονταν όλες οι δημοτικές αρχές με επικεφαλής τον Δήμαρχο και πολλοί κάτοικοι, παρά το γεγονός ότι ήταν περίοδος Ραμαζανιού.
Οι εκεί κάτοικοι μας καλούσαν για τσάι και άνοιξαν τα σπίτια τους για να δούμε πού ζούσαν οι πρόγονοί μας. Τους καλέσαμε να επισκεφθούν και αυτοί τον τόπο των δικών τους προγόνων, καθώς έζησαν εδώ για 400 χρόνια και υπήρχαν ακόμη και μικτοί γάμοι. Είναι δύσκολο για αυτούς λόγω της βίζας, αλλά επί διοίκησης του προηγούμενου δημάρχου, ήρθαν τέσσερις αντιδήμαρχοι, και αφού επισκέφθηκαν τον Γρηγόρη Στάμκο τον προσκάλεσαν στον Δήμο του Beylikdüzü (όπου υπάγεται πλέον η Άρσος), με σκοπό την αδελφοποίηση των Δήμων για την ανάπτυξη των σχέσεων στον τουρισμό και το εμπόριο.
Με την ίδρυση του συλλόγου μας, προχωρήσαμε εμείς σε αδελφοποίηση με τους εκεί συλλόγους. Επισκεφθήκαμε τους δημάρχους της ευρύτερης περιοχής Μετρών και Αθύρων και συζητήσαμε για την αναστήλωση των σπιτιών που απέμειναν, ώστε να γίνουν χώροι πολιτισμού και μουσεία που θα φιλοξενούν αντικείμενα των ανταλλάξιμων πολιτών και από τις δύο πλευρές.
Αναρωτιέμαι όμως πότε είδαμε κάτι αντίστοιχο εδώ από τους δικούς μας δημάρχους; Ως σύλλογος εκδώσαμε Λεύκωμα με περιεχόμενο και από τους δύο τόπους, με προσωπικές οικονομίες των μελών μας, χωρίς καμία βοήθεια από τη δημοτική αρχή ή το Υπουργείο Πολιτισμού, παρά την εγγραφή μας σε αυτό».
Ποια είναι μέχρι σήμερα η απήχηση του Συλλόγου στην τοπική κοινωνία και ποια η ανταπόκριση από την τουρκική πλευρά;
«Έχουμε δεχθεί μεγάλη ανταπόκριση από την τουρκική πλευρά. Ό,τι ζητούσαμε ήταν πρόθυμοι να το ερευνήσουν. Ζητήσαμε να αναστηλωθεί η Κρήνη του 17ου αιώνα και την επόμενη χρονιά ήταν έτοιμη. Ζητήσαμε δημοτολόγια και μας ενημέρωσαν ότι βρήκαν το δημοτολόγιο της Άρσου, αλλά για να ολοκληρωθεί η μελέτη χρειάζεται μετάφραση από την οθωμανική γραφή του 1834. Προσπαθούμε μέσω του Τουρκικού Προξενείου Θεσσαλονίκης να βρούμε μεταφραστή.
Παράλληλα, προχωρήσαμε στην καταγραφή των Αρσιανών οικογενειών εδώ, για να μάθουμε πού μετακινήθηκαν και με ποιους είμαστε συγγενείς. Ξεχαστήκαμε μεταξύ μας. Πού βρίσκονται οι 837 οικογένειες συγχωριανών μας; Η πρώτη στάση ήταν στη Δράμα, η δεύτερη στην Αρετσού Καλαμαριάς, η τρίτη στα Γιαννιτσά. Ακόμη και στην Κύπρο υπάρχουν κάτοικοι από την Άρσο, που έτσι ονόμασαν τη γη τους εκεί. Βρήκαμε επίσης τη «ζουλόπετρα», που είχε μεγάλη πολιτισμική και ιστορική αξία για τους Αρσιανούς.
Από την πλευρά μας, αναζητήσαμε πού εγκαταστάθηκαν οι πρώην κάτοικοι του Γενιτζέ Βαρντάρ (Γιαννιτσών) για να τους προσκαλέσουμε. Καταγράφουμε την προφορά της γλώσσας για να εκδώσουμε το βιβλίο που γράψαμε ως σύλλογος, αν και δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον από τον Δήμαρχό μας για την έκδοση».
Η έναρξη του Συλλόγου έγινε με την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Τι σηματοδοτεί αυτό για εσάς;
«Ο Οικουμενικός Πατριάρχης μας, κ.κ. Βαρθολομαίος, μας έμαθε να μην έχουμε εμπάθεια και να αγωνιζόμαστε για μια ειλικρινή σχέση φιλίας, μακριά από πολιτικές σκοπιμότητες. Οι λαοί μεταξύ τους δεν έχουν να χωρίσουν τίποτα. Τον Ιανουάριο του 2022 ήμασταν καλεσμένοι για να τιμήσουμε αυτούς που χάθηκαν στην Ανταλλαγή. Κανένας πολιτικός δεν πήρε τον λόγο πέρα από έναν τυπικό χαιρετισμό. Ένας Τούρκος καθηγητής ιστορίας και ένας Έλληνας καθηγητής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου αναφέρθηκαν στα γεγονότα βάσει μελετών. Καμία ύβρις, καμία οχλαγωγία· ακούσαμε πολιτισμένα και χειροκροτήσαμε και τις δύο πλευρές.
Τον Μάιο διοργανώσαμε έκθεση φωτογραφίας για τα 100 χρόνια από τη γέννηση της Μελίνας Μερκούρη. Οι εκεί σύλλογοι ζήτησαν να προβληθεί η έκθεση και εκεί. Επίσης, στείλαμε βοήθεια στους σεισμόπληκτους αδελφούς μας».
Πώς επηρεάζει αυτή η πνευματική στήριξη τη φιλοσοφία του Συλλόγου;
«Θετικά για τους περισσότερους, γιατί δεν μας χειραγωγεί, αλλά μας ενθαρρύνει να προχωράμε. Αρνητικά μόνο για όσους δεν μπορούν να δουν πέρα από τον εαυτό τους. Το 2023 ενημερώσαμε τον Παναγιώτατο ότι ολοκληρώσαμε την ίδρυση του συλλόγου, η οποία έγινε με δική του ώθηση. Μας παραχωρήθηκαν για έρευνα τα αρχεία της Μητρόπολης Μετρών και Αθύρων, τα οποία περιμένουν καρτερικά χρηματοδότηση για να εκδοθούν σε βιβλίο. Στη συνέχεια επισκεφθήκαμε τους Δημάρχους του Beylikdüzü και της Τσατάλτζας (Çatalca). Μας ενημέρωσαν για τις αναστηλώσεις μνημείων και νιώσαμε αμηχανία όταν μας ρώτησαν τι κάνουμε εμείς για τα οθωμανικά μνημεία των Γιαννιτσών».
Πιστεύετε ότι η πόλη έχει συμφιλιωθεί με την οθωμανική ιστορική της ταυτότητα;
«Από τη μέχρι τώρα πορεία μου και τις ξεναγήσεις που γίνονται, όχι. Τώρα μαθαίνουν οι περισσότεροι την ιστορία της πόλης μας, μια και οι προηγούμενοι Δήμαρχοι την «έθαψαν» στο χόρτο και στο χώμα. Αντιμετωπίζεται ως «βάρος» γιατί μας άφησαν ανιστόρητους.
Στις αρχές του 2024 επισκέφθηκα τον νέο Δήμαρχο, ελπίζοντας σε κάτι καλό. Τον ενημέρωσα ότι ο Δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης (εννοώντας προφανώς του Beylikdüzü) θέλει να επισκεφθεί την πόλη μας και να οργανώσουμε μια ημερίδα τον Οκτώβριο. Παρά την αρχική αποδοχή, τον Σεπτέμβριο η ιδιαιτέρα του Δημάρχου μου ανακοίνωσε ότι «πρέπει να προσέχουμε με ποιους συνεργαζόμαστε». Πιστεύω ότι και αυτή η δημοτική αρχή βλέπει την ιστορία της πόλης ως βάρος».
Πώς μπορεί η ιστορία αυτή να ενισχύσει τον τουρισμό;
«Από την έναρξη σύστασης του συλλόγου μας έχουν έρθει τουλάχιστον 15 λεωφορεία με δική μας πρωτοβουλία. Τους ξενάγησα προσωπικά στα οθωμανικά μνημεία που ερημώνουν λόγω εμπάθειας. Ο ίδιος πόνος μας ενώνει. Το 2025 διοργανώσαμε έκθεση φωτογραφίας για τα 102 χρόνια από την Ανταλλαγή. Υποδεχθήκαμε αντιδημάρχους και μέλη συλλόγων από την Τουρκία. Πώς μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι η αναζήτηση της μνήμης αλλοιώνει την εθνική ιστορία; Στοχεύουμε στον σεβασμό των παραδόσεων και του πολιτισμού όλων των λαών».
Γιατί θεωρείτε επικίνδυνη την κατάργηση των Αντιδημαρχιών Πολιτισμού και Τουρισμού;
«Με θλίβει αφάνταστα. Δεν μπορεί ένας Δήμαρχος να λειτουργεί ως «σουλτάνος» με εντεταλμένους συμβούλους. Πότε θα προλαβαίνει να αποφασίζει για όλα; Γιατί ψηφίσαμε δημοτικούς συμβούλους, για να έχουν σκυμμένο το κεφάλι; Ένα παράδειγμα. Η γλύπτρια Αργυρώ Καρύμπακα Νεγρεπόντη ζήτησε να δωρίσει την προτομή του στρατηγού Δημητρίου Οπρόπουλου (που ήταν Αρσιανός) στην πόλη. Η απάντηση του Δημάρχου στην πρόταση αξιοποίησης της δωρεάς ήταν ένα αόριστο «θα δούμε...», Ακόμη περιμένω».
Πιστεύετε ότι δεν υπάρχει στρατηγικό σχέδιο για τον τουρισμό;
«Κατά την άποψή μου, είμαστε στο ίδιο έργο θεατές. Ενώ δεκάδες Τούρκοι επισκέπτες έρχονται στην περιοχή, ο Δήμος απευθύνεται σε επιχείρηση της Θεσσαλονίκης για προώθηση, με πενιχρά αποτελέσματα. Την ώρα που το Υπουργείο Πολιτισμού αναδεικνύει τα μνημεία (π.χ. Τζαμί Ισκεντερμπέη), ο Δήμος καταργεί τις αρμόδιες αντιδημαρχίες. Γιατί τόσος σκοταδισμός;
Εμείς καταθέτουμε τρεις προτάσεις για την αναβάθμιση των Γιαννιτσών:
Επανασύσταση της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού Τουρισμού με αυτόνομο προσωπικό και συνεργασία με όλους τους συλλόγους.
Ανάδειξη των ιστορικών σημείων: Το Ηρώο (Μαύρο Άγαλμα), η αξιοποίηση του Λουδία, η ανάδειξη των Γιαννιτσών ως Μαρτυρικής Πόλης (14/9/1944), η ψηφιακή προβολή των οθωμανικών μνημείων, ο θρησκευτικός τουρισμός (Μητρόπολη, Καθολική Εκκλησία, Μοναστήρια) και ο φυσιολατρικός τουρισμός στο Πάικο.
Επαναπροσδιορισμός του ρόλου των ΚΑΠΗ: Όχι μόνο στην πόλη και στα χωριά που έκλεισαν, είναι ντροπή. Και επιπλέον να μην λειτουργούν ως γραφεία αναψυχής, αλλά να ενισχυθούν οι σύλλογοι. Είναι απαράδεκτο να επιβάλλεται «χαράτσι» 50€ το μήνα στους συλλόγους για τη χρήση αίθουσας μία φορά την εβδομάδα».
Δημοσιεύτηκε στις 13 Ιανουαρίου, 2026
